Web Sitesi Erişilebilirliği: Herkesin Kullanabildiği Bir Site İçin Pratik Kontrol Listesi

Web erişilebilirliği, sitenizin görme, işitme, hareket ya da bilişsel farklılığı olan kişiler dahil herkes tarafından algılanabilmesi, kullanılabilmesi ve anlaşılabilmesidir. Erişilebilir bir site yalnızca engelli ziyaretçiler için değil; büyük yazıya ihtiyaç duyan yaşlı hastanız, kolu alçıda olan danışanınız ve güneşin altında telefondan randevu almaya çalışan herkes için daha kolay bir sitedir. İyi haber şu: en sık görülen sorunların çoğu tasarım ve içerik aşamasında, büyük bütçe gerektirmeden çözülebiliyor. Bu rehberde erişilebilirliğin ne olduğunu, WCAG 2.2 standardının dört ilkesini ve hedeflenen AA düzeyini, renk kontrastından form etiketlerine pratik bir kontrol listesini, klinik sitelerinde sık karşılaşılan sorunları, erişilebilirlik eklentileriyle ilgili yanılgıyı, kendi başınıza yapabileceğiniz testleri ve Avrupa ile Türkiye'deki mevzuat çerçevesini anlatıyoruz. Amacımız sizi bir uyum rozeti peşine düşürmek değil, sitenizi daha çok insanın sorunsuz kullanabileceği hâle getirmek.

Web erişilebilirliği nedir ve neden yalnızca engelliler için değildir?

Kısa cevap: erişilebilirlik, bir siteyi farklı beden, duyu ve koşullardaki insanların aynı bilgiye ve aynı işleme ulaşabileceği biçimde kurmaktır. W3C'nin Web Erişilebilirliği Girişimi (WAI) bu kapsamı görme, işitme, fiziksel, konuşma, bilişsel ve nörolojik engellerin tümü olarak tanımlıyor; ama faydanın çok daha geniş bir kitleye yayıldığını da vurguluyor.

• Yaşlı kullanıcılar: yaşla değişen görme ve el becerisi nedeniyle küçük yazı ve dar düğmeler en çok onları zorlar.
• Geçici durumlar: kırık kol, kaybolan gözlük, göz muayenesindeki damla sonrası bulanık görme.
• Ortam koşulları: güneş altında parlayan ekran, sesin açılamadığı bekleme salonu, kucakta bebekle tek elle kullanılan telefon.
• Teknik koşullar: yavaş bağlantı, küçük ekran, eski cihaz.

SEO ile ilişkisini abartmamak gerekiyor. Erişilebilir olmak sizi tek başına Google'da üst sıraya taşımaz; ama iki tarafın önerileri büyük ölçüde örtüşüyor. Google, görsel alt metninin hem ekran okuyucu kullananlara yardım ettiğini hem de görselin konusunu anlamasına katkı sağladığını belirtiyor; bağlantı metninin de “buraya tıklayın” gibi genel ifadeler yerine açıklayıcı olmasını öneriyor.

Dönüşüm tarafında mantık daha da basit: formu dolduramayan, düğmeye basamayan ya da yazıyı okuyamayan ziyaretçi randevu alamaz. Hekim sitesinin genel yapısını doktor web sitesi rehberimizde anlattık; erişilebilirlik o yapının her katmanına dokunuyor.

WCAG nedir, 2.2 sürümünde ne değişti ve hangi düzeyi hedeflemelisiniz?

Kısa cevap: WCAG (Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri), W3C'nin yayımladığı uluslararası erişilebilirlik standardıdır; güncel sürüm WCAG 2.2'dir ve kurumsal bir site için makul hedef AA düzeyidir. WCAG 2.2, 5 Ekim 2023'te W3C önerisi olarak yayımlandı, Aralık 2024'te güncellenmiş bir sürümü çıktı. Önceki sürüme ek olarak dokuz yeni ölçüt getirdi ve eskimiş sayılan 4.1.1 (Ayrıştırma) ölçütünü kaldırdı.

Standart dört ilke üzerine kurulu ve her biri sitenizdeki somut bir duruma karşılık geliyor:

Her ölçüt üç düzeyden birine ait: A (temel), AA ve AAA (en sıkı). AA, A düzeyini de kapsar. W3C, bazı içerikler için mümkün olmadığından AAA'nın bütün bir site için genel politika olarak istenmesini önermiyor.

2.2 ile gelen ve sizi en çok ilgilendiren ölçütler

• 2.4.11 Odak gizlenmemeli (AA): klavyeyle bir öğeye geçildiğinde o öğe yapışkan menü, çerez bandı ya da sohbet penceresinin altında tamamen kaybolmamalı.
• 2.5.8 Hedef boyutu (AA): tıklanan ya da dokunulan hedefler en az 24×24 CSS pikseli olmalı ya da çevresinde yeterli boşluk bulunmalı; cümle içindeki bağlantılar gibi istisnalar var.
• 2.5.7 Sürükleme hareketleri (AA): sürükleyerek yapılan bir işlemin tek dokunuşla yapılabilen bir alternatifi olmalı.
• 3.2.6 Tutarlı yardım (A): telefon, WhatsApp, iletişim formu gibi yardım yolları sayfadan sayfaya aynı sırada yer almalı.
• 3.3.7 ve 3.3.8 (A ve AA): aynı süreçte girilen bilgi gereksiz yere yeniden istenmemeli; hasta portalı girişi şifre yöneticisini ve kopyala-yapıştırı engellememeli.

WCAG 3.0 ise henüz taslak. W3C'ye göre son çalışma taslakları Eylül 2026 tarihli, standardın tamamlanması birkaç yıl sürecek ve WCAG 3 yayımlandığında da WCAG 2'nin yerini hemen almayacak. Bugün için doğru zemin WCAG 2.2.

Erişilebilirlik kontrol listesi: sitenizde neye bakmalısınız?

Kısa cevap: önce kontrast, alt metin, başlık düzeni, bağlantı metni, klavye kullanımı ve formlara bakın; en sık rastlanan sorunlar bu başlıklarda toplanıyor. Her yıl bir milyon ana sayfayı otomatik araçla tarayan WebAIM Million raporunun Şubat 2026 sonuçlarında en sık hatalar sırasıyla düşük kontrastlı metin, eksik alt metin, etiketsiz form alanları, boş bağlantılar ve boş düğmelerdi.

Görsel ve metin

• Renk kontrastı: normal metin ile arka plan arasında en az 4,5:1, büyük metinde (18 punto ya da 14 punto kalın; yaklaşık 24 ve 18,7 piksel) en az 3:1 oran olmalı. Form kutusu kenarı ve ikon gibi arayüz öğelerinde de 3:1 aranır. Marka renklerini bu oranlarla birlikte seçmeyi marka renk paleti rehberimizde anlattık.
• Alt metin: bilgi taşıyan her görselin, onu göremeyen birine aynı bilgiyi veren kısa bir açıklaması olmalı (“Klinik girişi ve otopark tabelası” gibi). Yalnızca süs amaçlı görsellerde alt özniteliği boş bırakılır (alt=""), böylece ekran okuyucu onu atlar. Dosya adı ya da anahtar kelime yığını alt metin değildir.
• Başlık hiyerarşisi: sayfada tek H1, altında sırasıyla H2 ve H3. Başlığı yazıyı büyütmek için değil, bölüm açmak için kullanın; ekran okuyucu kullananlar sayfada başlıktan başlığa atlayarak gezinir. İçerik tarafını SEO uyumlu blog yazısı rehberimizde ele aldık.
• Bağlantı metni: “buraya tıklayın” ya da “devamı” yerine bağlantının nereye gittiğini söyleyin: “Ortodonti tedavisi sayfası”, “Yol tarifini Google Haritalar'da açın”.
• Yakınlaştırma: sayfa tarayıcıda yüzde 200'e kadar büyütüldüğünde içerik kaybolmamalı. Mobil sayfanın kodunda yakınlaştırmayı kapatan ayar (user-scalable=no ya da düşük bir maximum-scale) olmamalı; Lighthouse bunu ayrıca işaretliyor.
• Sayfa dili: sayfanın dili kodda belirtilmeli (Türkçe için lang="tr"); yoksa ekran okuyucu Türkçe metni yanlış telaffuzla okuyabilir.

Klavye, odak ve dokunma

• Klavyeyle gezinme: menü, form, açılır pencere ve düğmelerin tamamı Tab, Shift+Tab, Enter ve boşluk tuşuyla kullanılabilmeli; odak hiçbir öğede sıkışıp kalmamalı.
• Görünür odak: klavyeyle hangi öğede olduğunuz bir çerçeve ya da renk değişimiyle görünmeli. Odak çerçevesini “şık durmuyor” diye kaldırmayın; değiştirecekseniz daha belirgin bir stil koyun.
• Dokunma hedefi: WCAG 2.2 AA için en az 24×24 CSS pikseli; daha sıkı AAA ölçütü ise 44×44 CSS pikseli istiyor. Telefon, WhatsApp ve “Randevu al” düğmelerini rahat boyutta ve aralıklı yerleştirin.

Formlar, video ve hareket

• Form etiketleri: her alanın görünür ve koda bağlı bir etiketi olmalı. Kutunun içinde silik duran ve yazmaya başlayınca kaybolan örnek metin etiketin yerini tutmaz.
• Hata mesajları: hata yalnızca kırmızı renkle değil, metinle de belirtilmeli ve nasıl düzeltileceğini söylemeli: “Telefon numarasını başında sıfır olmadan 10 hane olarak yazın” gibi.
• Video altyazısı: önceden kaydedilmiş videolarda altyazı A düzeyinde bir gereklilik. Otomatik altyazı tıbbi terim ve özel isimlerde hata yapabildiği için yayından önce gözden geçirilmeli; biçim tarafını video kurgu rehberimizde anlattık.
• Otomatik oynatma ve hareket: 3 saniyeden uzun kendiliğinden çalan ses durdurulabilmeli; 5 saniyeden uzun süren, kendiliğinden kayan slayt ya da animasyon duraklatılabilmeli. En sade çözüm ana sayfa videosunu sessiz başlatmak ve slaytı otomatik döndürmemek.

Klinik ve KOBİ sitelerinde en sık hangi erişilebilirlik sorunları çıkıyor?

Kısa cevap: sorunlar çoğu zaman sitenin randevuya dönüşen noktalarında toplanıyor: randevu formu, yüzen WhatsApp düğmesi ve çerez bandı. Bu öğeler her sayfada göründüğü için tek bir hata bütün siteyi etkiliyor.

Randevu adımlarının bütününü hasta yolculuğu rehberimizde anlattık; erişilebilirlik kontrolünü o akışın her adımına ekleyebilirsiniz. Çerez bandının hukuki tarafı için KVKK ve hukuki metinler rehberimize bakabilirsiniz.

Sahadan not: partnerlerimizin sitelerini telefonda incelerken en sık gördüğümüz durum, yüzen WhatsApp düğmesiyle çerez bandının ekranın altında üst üste binmesi. Masaüstünde fark edilmiyor; küçük ekranda ise ziyaretçi “Gönder” düğmesine ulaşmak için önce iki katmanı kapatmak zorunda kalıyor. Çözüm çoğu zaman yalnızca bir konum ayarı.

Erişilebilirlik eklentisi her şeyi çözer mi, sitenizi nasıl test edersiniz?

Kısa cevap: hayır; sitenin köşesine eklenen erişilebilirlik araç çubukları (overlay) sitenin kodundaki sorunları düzeltmez. Avrupa Engelliler Forumu (EDF) ve Uluslararası Erişilebilirlik Profesyonelleri Derneği (IAAP), Mayıs 2023'teki ortak açıklamalarında bu araçların siteyi erişilebilir ya da Avrupa mevzuatına uyumlu hâle getirmediğini ve kullanıcının kendi yardımcı teknolojisiyle çakışabildiğini belirtti. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) da Nisan 2025'te, otomatik aracının her siteyi WCAG uyumlu yaptığını öne süren bir sağlayıcı hakkında, bu iddiaları yanıltıcı ve kanıtsız bulduğu için 1 milyon dolar ödeme ve iddia kısıtlaması içeren nihai kararı onayladı.

Yazı büyütme, kontrast değiştirme, sesli okuma gibi özelliklerin çoğu zaten tarayıcıda ve telefonda var. Bütçenizi eklentiye değil, şablondaki ve içerikteki asıl sorunlara ayırmak daha verimli.

Test için uzman olmanız gerekmiyor. Otomatik araçlar hızlı bir ilk tarama yapar ama her sorunu yakalayamaz; WebAIM de hata bulunmamasının sayfanın erişilebilir olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Bu yüzden otomatik tarama ile elle yapılan kısa denemeleri birlikte kullanın:

Ekran okuyucu denemesinde amaç uzman gibi kullanmak değil; menünün, başlıkların ve randevu düğmesinin anlaşılır biçimde okunup okunmadığını duymak. Açmadan önce kapatma yolunu öğrenin, çünkü dokunma hareketleri değişiyor. Lighthouse'u hız için de kullanıyorsanız raporun Core Web Vitals tarafını site hızı rehberimizde okuyabilirsiniz.

Mevzuat ne diyor: Avrupa Erişilebilirlik Yasası ve Türkiye'deki durum

Kısa cevap: AB'de Avrupa Erişilebilirlik Yasası 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor; Türkiye'de ise 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kamu kurumlarını ve sayılan bazı özel kuruluşları WCAG 2.2'ye uyuma yönlendiriyor. Bu bölüm genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir; kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (Direktif 2019/882)

Direktif belirli ürün ve hizmetleri kapsıyor: elektronik haberleşme, görsel-işitsel medya hizmetlerine erişim, yolcu taşımacılığının dijital kısımları, tüketici bankacılığı, e-kitap ve e-ticaret. E-ticaret, web sitesi ya da mobil uygulama üzerinden tüketiciyle uzaktan sözleşme kurmaya yönelik hizmet olarak tanımlanıyor. 10 kişiden az çalışanı olan ve yıllık cirosu ya da bilanço toplamı 2 milyon avroyu aşmayan mikro işletmeler, sundukları hizmetlerde erişilebilirlik gerekliliklerinden muaf; muafiyet ürünler için geçerli değil.

Sağlık hizmetleri listede ayrıca sayılmıyor. Ancak AB'deki tüketicilere sitenizden online ödeme alarak hizmet ya da ürün satıyorsanız, kapsamda olup olmadığınızı ilgili ülkenin ulusal düzenlemesiyle birlikte bir uzmana değerlendirtin.

Türkiye'deki durum

21 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı “Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği” Genelgesi, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'a dayanıyor. Genelge, siteleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yayımladığı “A Seviyesi” kontrol listesine ve WCAG 2.2'ye uygun hâle getirmeyi istiyor. Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, bankalar ve özel hastaneler gibi sayılan kuruluşlar için süre 1 yıl, 6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcıları için 2 yıl.

Genelgede özel hastaneler açıkça sayılıyor; muayenehane, poliklinik ve tıp merkezleri ise ayrıca anılmıyor. Bu yüzden “her özel site için zorunlu” ya da “klinikler kapsam dışı” gibi kesin bir hüküm kurmuyoruz; kurumunuzun durumunu güncel metin üzerinden bir hukukçuyla netleştirin. Kapsamda olmasanız bile genelge, Türkiye'de hangi standardın esas alındığını gösteriyor.

Site yenilemesi planlıyorsanız erişilebilirliği tasarım brief'ine en baştan yazmak, sonradan düzeltmekten çok daha kolay; geçiş planını web sitesi yenileme rehberimizde anlattık.